ولى دم مىتواند مانع از قتل شود و بايد دانست كه اگر جرمى كه موجب جلد است غير از جرمى باشد كه موجب اعدام است با ملاحظه شرايط بايد اول جلد اجرا شود و بعد از آن اعدام . « 1 » سؤال 431 . حكم حد مادون قتل و قصاص اطراف در موارد فوق چيست ؟ جواب : گذشت كه تأخير براى مرض و يا ضرب جلد به ضِغث در حدّ مادون قتل است و در قتل بايد حكم اجرا شود ولو در حال مرض . و اما قصاص اطراف و يا مثل بريدن دست دزد داراى صورى است : 1 - اينكه اجراى آن در حال مرض خطر مرگ نداشته باشد در اين صورت بايد حدّ اجرا شود و تأخير نيفتد . « 2 » 2 - در موردى كه منجر به قتل شود يا خوف آن باشد و مرض قابل خوب شدن باشد در اين صورت بايد تأخير انداخت . « 3 » 3 - در موردى كه مرض قابل خوب شدن نيست مثل سرطان و قطع يد هم موجب قتل يا خوف آن است در اينجا قطع يد بايد ترك شود . « 4 » ولى كلام در اين است كه در مثل قطع يد سارق آيا مىتوان تخفيف در حد قائل شد و به اندازه ديه 4 انگشت و يا هر مبلغى را كه حاكم صلاح بداند از او بگيرد و يا او را تعزير كند به حبس و امثال آن يا نه ؟ ظاهر اين است كه حدّ بدل شود به تعزير به هر نحو كه حاكم صلاح بداند براى اينكه در اين گونه موارد مىتوانيم از مذاق شرع اين

--> ( 1 ) كل ذلك يستفاد مما تعرضوا له فى الكتب الفقهية فارجع . ( 2 ) دليله واضح . ( 3 ) دليله أهمية حفظ النفس . ( 4 ) دليله ما تقدم من وجوب حفظ النفس لأهميتها .